İnsanoğlu adeta rutinlere ve öngörülebilir bir hayat ritmine programlanmıştır. Hatta beynimiz belirli bir saatte uyanmayı veya işe hep aynı yoldan gitmeyi çok sever. Ancak hayatınıza biraz yenilik ve farklılık katmak olaylara taze bir bakış açısıyla bakmanızı sağlar — hatta beyin sağlığınızı korumanıza bile yardımcı olabilir.
Nature: Scientific Reports dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmanın ana mesajı tam olarak bu. Araştırmacılar, günlük hayatınıza yeni veya farklı deneyimler dahil etmenin beyin sağlığınız ve ruh haliniz üzerinde büyük bir etki yaratabileceğini keşfetti. En güzel kısmı mı? Bu faydaları elde etmek için öyle radikal ya da çok büyük “yenilikler” yapmanıza hiç gerek yok.
Uzmanlar:
- Melissa E. Meade (PhD): Araştırmanın başyazarı ve Huron University College Psikoloji Profesörü
- Clifford Segil (DO): Providence Saint John’s Health Center Nöroloğu (Santa Monica, California)
Araştırma Ne Ortaya Koydu?
Çalışma kapsamında araştırmacılar, yaş ortalaması 71 olan 8 sağlıklı katılımcıdan 2020’deki COVID-19 karantinası sürecinde sekiz hafta boyunca her gün benzersiz deneyimler yaşamalarını istedi. Katılımcılar, beynin hafıza ve öğrenmeden sorumlu hipokampus bölgesinin anıları nasıl depoladığını simüle eden HippoCamera adlı bir uygulama kullandı. Bu uygulama sayesinde hatırlamak istedikleri anları kaydettiler ve tekrar izlediler.
Katılımcılar ayrıca genel olarak nasıl hissettiklerini, zamanın nasıl geçtiğine dair algılarını ve ne kadar sıkıldıklarını da raporladı. Araştırmacılar tüm bu verileri analiz ederek katılımcıların yaşadığı benzersiz deneyimler, hafıza hatırlama performansları ve genel iyi oluş halleri (mizaçları) arasındaki bağı inceledi.
Sonuç olarak araştırmacılar; yeni aktiviteler yaptıklarında katılımcıların hafızalarının güçlendiğini, daha az sıkıldıklarını, daha olumlu duygular hissettiklerini ve zamanın daha hızlı geçtiğini fark etti.
Yenilik Beyne Neden İyi Gelir?
Yeni veya alışılmadık bir şey yapmanın beyin sağlığını desteklemesinin birkaç nedeni var.
Huron University College Psikoloji Profesörü Dr. Melissa E. Meade, “Yeni deneyimlere odaklanmak, anı yaşamamızı ve ana daha fazla dikkat kesilmemizi sağlar. Bu da genel iyi oluş halimizi artırmanın yanı sıra, o kişisel deneyimlere dair hafızamızı da güçlendirir,” diyor.
Meade, günlük deneyimlerinizi çeşitlendirmenin zihinsel olarak daha aktif olmanızı sağladığını ve bu durumun yaşlanmayla birlikte ortaya çıkan bilişsel değişimlere karşı beyni daha dirençli kıldığını ekliyor.
Providence Saint John’s Health Center’dan Nörolog Dr. Clifford Segil ise “Yenilikler ve benzersiz aktiviteler beyninizde muhtemelen yeni sinir yolları (nöral yollar) ateşler,” diyor. Dr. Segil’e göre bu yeni zihinsel “yolları” oluşturmak; gençken ve yeni rutinler öğrenirken ne kadar faydalıysa, yaşlandığınızda ve alışkanlıklarınıza daha bağlı olduğunuz dönemlerde de bir o kadar değerlidir.
“Yeni Bir Şey Yapmak” Ne Anlama Geliyor?
Aslında bunu yapmak oldukça kolay. Hayatınıza yenilik katmak karmaşık ya da lüks şeyler yapmayı gerektirmez. Dr. Meade, “Araştırmamız, sadece tipik rutininizin dışına çıkan basit bir deneyim yaşamanın bile hafızayı ve ruh halini desteklemeye yettiğini gösteriyor,” diyor.
Meade bu aktiviteler için şu basit örnekleri sıralıyor:
- Günlük yürüyüşünüzde farklı bir rota tercih etmek
- Yeni bir yemek tarifi denemek
- Bir süredir konuşmadığınız veya mesajlaşmadığınız bir arkadaşınızla iletişime geçmek
Nörolog Dr. Segil ise yeni bir şarkı dinlemenin veya yeni bir kitap okumanın bile işe yarayacağını belirtiyor. Dr. Meade konuyu şöyle özetliyor: “Kilit nokta, alışılagelmiş rutin deneyimlerinizden farklı veya benzersiz bir şey yapmanızdır.”
Beyin Sağlığını Başka Neler Güçlendirir?
İyi bir beyin sağlığını desteklemek için yapabileceğiniz pek çok şey var. Nörolog Dr. Segil’e göre dışarı çıkıp dünyayla etkileşime girmek bunlardan en önemlisi. İş görüşmeleri veya molalar arasında mahallede kısa bir yürüyüş yapmak anlamına gelse bile günde en az iki kez evden çıkılmasını öneriyor.
Dr. Segil, “Hastalarıma, yaşlandıkça beyin sağlıklarını korumak adına bedenlerini ve zihinlerini meşgul tutmalarını tavsiye ediyorum,” diyor.
Dr. Meade ise bulmaca çözmenin, kitap okumanın ve yeni beceriler edinmenin son derece faydalı olduğunu vurguluyor. Tabii ki fiziksel olarak aktif kalmanın da en temel kural olduğunu ekliyor: “Sonuç olarak, aktif kalmak ve yaşadığımız deneyimlerle bağ kurmak, bilişsel yeteneklerimizi çalıştırmamıza ve onları sağlıklı bir şekilde korumamıza yardımcı olur.”