Son birkaç on yıldır bilim insanları; demansın ardındaki gerçek nedenleri gün yüzüne çıkarmak, daha iyi tedavi ve korunma yöntemleri bulabilmek için aralıksız çalışıyor. Artık kaliteli uykunun, yeterli egzersizin ve alkol tüketimini azaltmanın anahtar rol oynadığını biliyoruz. Ancak birçok risk faktörü hâlâ tam bir gizemini koruyor. Son zamanlarda araştırmacılar yepyeni bir faktör keşfetti ve bu muhtemelen radarınızda olan bir şey değil.
Neurology dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmaya göre, yaşadığınız yer demansa yakalanma olasılığınızı doğrudan etkileyebiliyor. Evet, mahalleniz ve yaşadığınız çevre, hastalık riskinizde tahmin edilenden çok daha büyük bir rol oynuyor. Ancak aniden ev değiştirmek çoğu insan için mümkün bir seçenek olmadığına göre, bu konuda ne yapabilirsiniz? Nörologlar araştırmanın bulgularını ve sizin için ne anlama geldiğini açıklıyor.
Uzmanlar:
- Clifford Segil (DO): Providence Saint John’s Health Center Nöroloğu (Santa Monica, California)
- Amit Sachdev (MD, MS): Michigan State University Nöroloji Anabilim Dalı Tıbbi Direktörü
Araştırma Ne Ortaya Koydu?
Çalışma için araştırmacılar, Chicago’daki dört farklı bölgede yaşayan ve yaş ortalaması 72 olan 6.781 kişinin verilerini analiz etti. Katılımcılara araştırmanın başında ve ardından en az altı yıl boyunca her üç yılda bir zihinsel ve hafıza yeteneklerini ölçen testler uygulandı. Süreç boyunca 2.534 kişi ayrıca demans açısından değerlendirildi.
Araştırmacılar elde edilen verileri ABD Nüfus Sayımı verileriyle karşılaştırarak her bir mahallenin sosyoekonomik açıdan ne kadar dezavantajlı olduğunu inceledi.
Araştırma sonunda:
- En az dezavantajlı (sosyoekonomik olarak en iyi) mahallelerde yaşayan kişilerin %11’inde Alzheimer hastalığı gelişti.
- En dezavantajlı mahallelerde yaşayan kişilerin ise %22’sine demans teşhisi kondu.
- Bu iki grubun arasındaki mahallelerde ise hastalık oranları, dezavantaj seviyesine paralellik göstererek artış kaydetti.
Yaş, cinsiyet ve eğitim seviyesi gibi demans riskini etkileyebilecek birçok faktör hesaba katıldıktan sonra bile araştırmacılar; en dezavantajlı mahallelerde yaşayan kişilerin, imkânları daha iyi olan bölgelerdeki insanlara kıyasla demans geliştirme olasılığının iki kattan fazla olduğunu tespit etti.
Demans Riski Neden Belirli Mahallelerle Bağlantılı?
Şunun altını çizmek önemli: Araştırma, yaşadığınız yer ile yüksek demans riski arasında yalnızca bir ilişki (korelasyon) buldu. Yani belirli mahallelerde yaşamanın doğrudan demansa neden olduğunu kanıtlamadı, sadece ikisi arasında güçlü bir bağ olduğunu gösterdi.
Yine de Michigan State Üniversitesi Nöroloji Bölümü Tıbbi Direktörü Dr. Amit Sachdev, “Posta kodunuz genel sağlığınızın en önemli belirleyicilerinden biridir,” diyor. Bu durum, tıp literatüründe bir kişinin sağlığını ve refahını etkileyen tıbbi olmayan faktörleri tanımlayan “sağlığın sosyal belirleyicileri” kavramına giriyor.
Santa Monica’daki Providence Saint John’s Health Center’dan Nörolog Dr. Clifford Segil ise dezavantajlı mahallelerde yaşayan kişilerin diyabet, kalp hastalığı ve yüksek tansiyon gibi rahatsızlıklara yakalanma riskinin daha yüksek olduğunu; bu hastalıkların da aynı zamanda demans için temel risk faktörleri arasında yer aldığını belirtiyor.
Demans Riskini Başka Neler Artırır?
Demans konusunda göz önünde bulundurulması gereken birkaç temel risk faktörü vardır. Genetik, yaş ve ırk gibi bazı etkenler kontrolünüz dışında olsa da, riskinizi artıran belirli yaşam tarzı faktörleri bulunur. ABD Ulusal Yaşlanma Enstitüsü’ne (NIA) göre bu faktörler şunlardır:
- Yüksek tansiyon
- Fiziksel aktivite eksikliği
- Kontrolsüz şeker hastalığı (diyabet)
- Aşırı kilo veya obezite
- Sosyal olarak izole olmak veya yalnızlık
Ancak NIA, araştırmacıların belirli davranışlardan veya yaşam tarzı faktörlerinden kaçınmanın demansı kesin olarak önleyeceğini henüz kanıtlamadığını da vurguluyor.
Beyninizi En İyi Nasıl Koruyabilirsiniz?
Dr. Sachdev, beyninizi desteklemenin en iyi yolunun genel vücut sağlığınıza odaklanmak olduğunu söylüyor: “Çok sağlıklı bir beyin, genellikle çok sağlıklı bir vücut tarafından desteklenir. Sağlıklı bir beyin, yaşlanmayla gelen değişimlere az sağlıklı bir beyne kıyasla çok daha dirençli bir şekilde karşı koyabilir.”
Dr. Segil ise rutin ve düzenin beyin sağlığı için kritik olduğunu belirtiyor: “Hem zihninizi hem de vücudunuzu uyaracak aktiviteler bulun ve bunları haftalık düzenli bir rutin haline getirin.”
Söz konusu demans riski olduğunda doktorlar genel olarak tek bir noktada birleşiyor: Sağlıklı kalmak için elinizden gelenin en iyisini yapın.